Emma Watson is beroemd als actrice en beroemd als feminist. Dan kun je maar beter niet in een Disneyfilm spelen en al helemaal niet ‘halfbloot’ in Vanity Fair gaan staan, merkte ze.

In de Volkskrant

Emma Watson is beroemd als actrice en beroemd als feminist. Dan kun je maar beter niet in een Disneyfilm spelen en al helemaal niet ‘halfbloot’ in Vanity Fair gaan staan, merkte ze.

Emma Watsons geloofwaardigheid als feminist lag deze maand even onder vuur. Aanleiding was een fotosessie voor Vanity Fair. Watson (26) werd voor het Amerikaanse blad geïnterviewd over haar rol als Belle in de live-action hervertelling van het Disney-sprookje Beauty and the Beast. Op de meeste foto’s is de actrice in weinig onthullende en hoogsluitende designkleding gestoken. Maar op één foto draagt Watson enkel een gehaakte bolero van Burberry, die discreet over haar schouders valt: geen tepel te zien, wél dat ze borsten heeft.

Hiermee zou de voormalige Harry Potter-ster prima zijn weggekomen – het blad heeft wel naaktere actrices geportretteerd – als ze geen feminist was geweest. Sinds zij in 2014 aantrad als Women Goodwill-ambassadeur voor de Verenigde Naties, is feminisme, naast actrice zijn, het belangrijkste onderdeel van Watsons publieke identiteit.

Ze lanceerde voor de VN de HeForShe-campagne, waarmee ze ook mannen uitnodigt op te komen voor de rechten van vrouwen. Vorig jaar begon ze de online boekenclub ‘Our Shared Shelf’, en koos daarvoor Gloria Steinems My Life on the Road als eerste boek. De Amerikaanse Steinem (83) is journalist en was een van de spilfiguren in de vrouwenbeweging van de jaren zestig en zeventig. Watson laat feministische klassiekers achter in de metro’s van Londen en New York, of bij standbeelden van bijvoorbeeld Eleanor Roosevelt en Gertrude Stein. Aandacht voor haar activisme vergaart ze via Twitter: meer dan 24 miljoen volgers.

En als je dan met deels ontblote borsten op de foto gaat, ben je hypocriet, was het commentaar. Daarmee werd het decennia oude debat over feminisme en seksualiteit – en of die twee wel samengaan – op Twitter afgestoft. Radiopresentator en journalist Julia Hartley-Brewer wakkerde de discussie aan door te twitteren: ‘Feminisme, feminisme… loonkloof… waarom o waarom word ik niet serieus genomen… feminisme… o, en hier zijn mijn tieten!’

De Britse journalist Piers Morgan verweet Watson viahetzelfde medium dubbeld standaarden en stelde in zijn televisieprogramma Good Morning Britain dat Watson bij zichzelf te rade moet gaan of een ‘topless foto’ wel bij een feminist past. Want: ‘Het is het één of het ander.’

Watson beet van zich af in een interview met Reuters, bedoeld ter promotie van de nieuwe Disneyfilm: ‘Feminisme gaat over vrouwen een keuze bieden. Feminisme is geen stok om andere vrouwen mee te slaan, het gaat over vrijheid, bevrijding en gelijkheid. Ik snap echt niet wat mijn tieten daarmee te maken hebben. Ik vind het allemaal heel verwarrend.’

Een logische reactie van Watson, schrijft Jean Hannah Edelstein in The Guardian, maar als je jezelf presenteert als feministische leider had je het commentaar kunnen verwachten. Watson had de foto in moeten zetten als een voorbeeld van een feminist in actie, van een vrouw die de baas is over haar eigen seksualiteit.

Watson zegt zich al vanaf haar 8ste bewust te zijn van seksisme. Want waarom was zij ‘bazig’ als ze een toneelstuk wilde regisseren, en waren de jongens dat niet? Op haar 11de werd ze gecast voor de studieuze en ietwat serieuze Hermelien Griffel in de Harry Potterfilms – een rol die dicht bij haar eigen karakter ligt, zou ze later zeggen. Het seksisme en de seksualisering die ze als kindster in de filmindustrie meemaakte, wakkerden het feministische vuur verder aan. Op haar 18de verjaardag lagen fotografen buiten op stoep om foto’s onder haar rok te kunnen nemen. ‘Als ze de foto’s 24 uur eerder hadden gepubliceerd waren ze illegaal geweest’, zei ze in een toespraak die ze gaf op Internationale Vrouwendag in 2016.

Als volwassen actrice hoort Watson nog niet echt bij de top. Ze kreeg positieve kritieken op haar bijrollen in My Week with Marilyn (2011) en The Perks of Being a Wallflower (2012), maar het ging vaker over de grote rollen die ze heeft afgeslagen – in Cinderella, La La Land – dan die ze heeft gespeeld. Vorig jaar kondigde ze aan na Beauty and the Beast en The Circle (mei 2017) een jaar vrij te nemen en elke week een (feministisch) boek te lezen.

Door alle ophef over Watsons borsten is de vraag of de rol van een Disneyprinses wel zo’n logische keuze is voor een feminist een beetje ondergesneeuwd. Hoewel Belle in de originele animatiefilm uit 1991 al geen klassieke, hulpeloze en passieve prinses meer was – ze is een boekenwurm die weigert voor de breedbekaakte macho van het dorp te vallen – blijft het een vertelling waarin een vrouw tegen haar zin wordt vastgehouden in een mooi kasteel door een boze een wrede man. Klopt, het Beest laat Belle uiteindelijk vrij, en ja, ze gaat vervolgens uit vrije wil naar hem terug. Maar de kernboodschap blijft dat je verliefd kunt worden op degene die je gevangen houdt. Het is nogal lastig om dit beroemdste verhaal over het stockholmsyndroom te interpreteren als bevrijdend voor de vrouwelijke sekse.

Dat Watson zelf hiermee ook heeft geworsteld, merk je aan hoe ze in elk interview het feministische karakter van de film benadrukt. In Vanity Fair zegt Watson dat Belle ‘absoluut een Disneyprinses is, maar niet met een passieve rol – ze is verantwoordelijk voor haar eigen lot’. Van regisseur Bill Condon kreeg de actrice veel ruimte om voor de rol van Belle een moderne invulling te bedenken.

Zo is in deze hervertelling niet de vader, maar Belle zelf de uitvinder. De heldin van het verhaal heeft dus een baan (al is die onbetaald) en heeft daardoor meer te doen dan dromerig over het dorpsplein te dralen. Belle bouwt een wasmachine, aangedreven door haar paard. De gewonnen tijd gebruikt ze om te lezen en om andere dorpsmeisjes te leren lezen. Belle neerzetten als uitvinder maakt haar zeker zelfstandiger, al merkt The Guardian-columnist Zoe Williams wel op dat de onderliggende gedachte blijft dat wassen vrouwenwerk is.

Ook Belle’s uiterlijk werd gemoderniseerd. Met ‘beauty’ in de titel moet de vrouwelijke hoofdpersoon natuurlijk wel mooi zijn – de gele baljurk mocht blijven – maar Watson weigerde regressieve kledingstukken als een korset aan te trekken. De (geplande) zijden ballerina’s bleven ook uit. In plaats daarvan draagt Belle nu leren laarzen. Want ‘ze zal op balletschoenen niet vreselijk nuttig kunnen zijn in een Frans provinciaal dorp’, zegt Watson in Vanity Fair. Kostuumontwerper Jacqueline Durran maakte op verzoek van Watson zakken in haar jurk zodat die als een soort gereedschapsriem kunnen dienen.

De eerste keer dat Watson de final cut van Beauty and the Beast zag, nam ze haar moeder mee, en schrijver en vriendin Gloria Steinem (83). Ze wilde graag haar moeders goedkeuring, maar had die van Steinem nódig. ‘Een Oscar kan me gestolen worden als de film niet iets zou zeggen waarvan ik denk dat het belangrijk is om te horen’, zegt Watson in het Vanity Fair-interview. De goedkeuring kreeg ze. Steinem, tevens geïnterviewd voor het artikel, merkte op dat Belle lezen gebruikt als een manier om haar horizon te verbreden, nét als Watson. De film zou daarom een goede weerspiegeling zijn van Watsons idealen.

Steinem wilde ook wel iets kwijt over de bolero-kwestie. In een kort interview met TMZ werd haar gevraagd of feministen sexy outfits kunnen dragen. Waarop ze antwoordde: ‘Feminists can wear anything they fucking want.’ En daarmee werd in elk geval deze discussie weer (tijdelijk) op de archiefplanken geschoven.