De valkuilen van een perfectionist

schermafbeelding-2016-11-30-om-14-48-16

 

Niet snel tevreden, het kan altijd beter en je en bent nogal van de details. Tot zover de positieve kanten van jouw perfectionisme. Want dat puike gedrag van jou heeft ook een grote keerzijde. Maar wanneer ben je eigenlijk een perfectionist?

Gepubliceerd in VIVA

Blendle

Stel, er wordt tijdens een sollicitatiegesprek naar je slechte eigenschap gevraagd.

Altijd een lastige, maar er is een veilig antwoord, namelijk:

“Ik ben een perfectionist.”

Vervolgens kun je doorgaan over hoe je niet snel tevreden bent, elk detail goed wilt hebben en altijd verbeterpunten ziet. Je zult niet de eerste zijn die op deze manier zo’n vraag handig omzeilt. Werkgever blij, want hij denkt: deze gaat hard werken voor ons, is zelfstandig en zal niet snel klagen. Jij blij, omdat je niet écht eerlijk hoefde te zijn.

Want wat zou een éérlijke perfectionist over zichzelf zeggen? Bijvoorbeeld: “Ik ben minder productief dan collega’s, omdat ik per se foutloos werk wil leveren. Als ik negatieve feedback krijg, zal ik altijd éérst in de verdediging schieten. Ik heb weleens plezier in mijn werk, maar vaker heb ik stress. Ik lig ’s nachts wakker in verwoede pogingen grip te krijgen op wat ik de volgende dag moet doen.

Zo raak ik oververmoeid en daardoor ligt die verdomde burn-out altijd op de loer.”

Grote kans dat je je nu aangesproken voelt. Of zelfs aangevallen, als je een rasechte perfectionist bent. Je bent zeker niet de enige. Uit recent onderzoek van Cosmopolitan onder 7800 jonge vrouwen blijkt dat 58 procent vindt dat de dingen die ze doet perfect moeten zijn. Anders kan ze er net zo goed niet aan beginnen. Bij een perfectionist denken we veelal aan iemand die pas rustig op de bank kan zitten als het hele huis aan kant is. Of alleen ontspannen de deur uit kan als haar vriend de juiste schoenen draagt. Maar deze ‘onschuldige’ vorm van perfectionisme heeft een schaduwkant die doorsijpelt in álle aspecten van het leven.

Zo hebben veel getalenteerde vrouwen last van het oplichterssyndroom, het gevoel dat ze niet intelligent genoeg zijn en dat anderen hen te hoog inschatten.

Ze denken dus eigenlijk dat ze iedereen voor de gek houden.

Het streven naar perfectie kan ook knagen aan je lichaamsbeeld. Uiterlijk wordt een obsessie als je denk dat je alleen waardering krijgt als je voldoet aan een bepaald schoonheidsideaal. Onzin natuurlijk, maar het is moeilijk om aan dit idee te ontsnappen in de opgepoetste wereld van Instagram en andere sociale media.

NERGENS GOED VOOR

Volgens ex-perfectionist en NLP-coach Astrid Davidzon hebben perfectionisten een verknipte vorm van eigenwaarde. “Ergens in hun leven zijn ze gaan geloven dat ze zo goed zijn als hun prestaties. En daarom hechten ze vaak aan status, geld of functie,” legt Davidzon uit. “In ruil voor bewondering, waardering en dankbaarheid van anderen gaan perfectionisten ver,” schrijft ze in haar boek ‘P.R.I.M.A. is perfect’.

Maar wat als die waardering van anderen wegvalt? Als succes omslaat? Wat als we de controle even kwijt zijn? Dan hebben perfectionisten een probleem, want daarmee valt ook hun eigenwaarde weg.

Gevolg is vaak dat ze de lat nóg hoger leggen en nieuwe doelen verzinnen die gehaald móéten worden.

Anders hebben ze gefaald.

Perfectionisten leven in een wereld van teleurstelling waarin tevredenheid een exotisch woord is. Als het over de nadelen van perfectionisme gaat, hoor je zo’n zeurend stemmetje in je achterhoofd: wat is er mis met een beetje hard werken? Misschien zit je in de ontkenningsfase, maar perfectionisme heeft stiekem best een goede reputatie, toch?

Brené Brown heeft daar een duidelijk antwoord op: perfectionisme is nergens goed voor, het staat in rechtstreeks verband met depressies, verslavingen en andere gezondheids­problemen.

De Amerikaanse schrijfster en hoogleraar heeft een paar bestsellers geschreven over perfectionisme en kwetsbaarheid. Volgens haar is het niet zozeer slecht om iets goed te willen doen.

Maar stel jezelf de vraag: voor wie doe je het? Ben je je eigen doelen aan het nastreven? Daar zit de crux: denk je voor jezelf of voor een ander?

INSTORTGEVAAR

Brown werd een paar jaar geleden beroemd met haar Ted-talk over kwetsbaarheid, waar inmiddels bijna 27 miljoen mensen naar hebben gekeken. Voor haar onderzoek interviewde ze honderden gelukkige en ongelukkige mensen. Ze ontdekte dat alle gelukkige mensen juist níet foutloos door het leven gaan, dat proberen ze ook niet. Wil je gelukkig zijn, dan moet je dus je kwetsbaarheid durven tonen. Dat was een uitkomst waar de wetenschapster – die zelf alles wilde controleren en voorspellen – in eerste instantie grote moeite mee had.

Zelf had ze tot dan toe geleefd volgens de shitlist: hard werken en iedereen blij maken, behalve jezelf. Dat hield ze jarenlang vol, maar uiteindelijk stortte ze in. Haar therapeut noemde het een spirituele ontwaking. Klinkt iets beter, zegt ze, maar het blijft wat het is. Astrid Davidzon bedacht de P.R.I.M.A.-methode om afstand te leren nemen van perfectionisme. “Het heeft geen zin om tegen iemand te zeggen: ‘Gewoon positief denken, joh.’ Gedachten hebben maar beperkt impact op je gedrag. Je zelfbeeld en je emoties hebben een veel grotere invloed, en als die kritisch en negatief zijn, kom je niet verder. Alleen met ratio kunnen we perfectionisme dus niet oplossen. Gelukkig is ons brein heel flexibel, we kunnen het trainen en beïnvloeden. Net zoals je brein ooit per ongeluk geleerd heeft dat je niet goed genoeg bent. Of dat je altijd moet pleasen.”

WEES JE EIGEN DJ

Davidzon heeft wat praktische tips waarmee je je gedachten wél effectief kunt sturen.

“Veel mensen worden gek van de snelheid van hun gedachten en van de aandacht die ze vragen. Stel je eens voor dat je in je brein een mengpaneel hebt, zoals een dj heeft: je kunt het tempo omlaag schuiven, het volume terugdraaien. Je zou zelfs een ander, iets vriendelijker, plaatje kunnen opzetten.”

Een andere tip: maak je eigen kritische stem belachelijk door het stemmetje te veranderen. “Waarom zei ik dat nou?” “Ze haten me, ik zie het gewoon.” “Dit gaat me nooit lukken.” Allemaal herkenbare zinnen voor een perfectionist. Herhaal ze nog eens in je hoofd, maar nu niet met je eigen kritische stem, maar bijvoorbeeld met het stemmetje van Miss Piggy, Kermit de Kikker of Donald Duck. Dat werkt op je lachspieren. Perfectionisten zitten vaak vast in hun denkpatroon en het ridiculiseren van gedachten geeft ze een duwtje om daaruit te stappen. »

 

OP MIJN 21 HAD IK MIJN EERSTE BURN-OUT’

WIE Maaike Houter (30)
IS paardentrainer en -coach
OVER HAAR PERFECTIONISME: “Vroeger dacht ik: de klant wil zo snel mogelijk resultaat hebben, dat was het belangrijkste. Nu denk ik: als het niet goed voelt, heeft de klant gewoon pech.”

“Op mijn 19 e begon ik als zelfstandig ondernemer. Tenminste, dat was het plan. Ik wilde werken in de paardenbranche: ik zou lesgeven, paarden trainen en daarna doorverkopen. Omdat ik altijd nog verbeterpunten zag in mijn plan, stelde ik het op de markt zetten steeds uit. Ik vergeleek mezelf continu met andere professionals. Ik vond mezelf niet goed genoeg en was bang voor kritiek. Ik dacht niet: ik doe het op mijn manier, ik heb genoeg te bieden, maar: ik zal nooit aan ze kunnen tippen.

Op mijn 21 e had ik mijn eerste burn-out.

Ik zat negen maanden thuis. Zelfs de paarden waren niet meer leuk. Ik kon niet meer rijden omdat ik pijn had in mijn onderrug – een stressgerelateerde kwaal. Bovendien reageren paarden op stress.

Ik kreeg uit de omgeving van mijn exvriend te horen: je bent 21, je kunt geen burn-out hebben. Door dit soort opmerkingen toonde ik steeds minder emoties.

Ik zette een masker op, hoewel ik weleens een woedeuitbarsting kreeg.

Op mijn 26 e kreeg ik de een kans om een eigen stal te beginnen: een grote droom. Ik had die stal een jaar. Toen stortte ik weer in. ’s Ochtends stond ik huilend de paarden te voeren. Wéér kwam ik thuis te zitten. Zie je wel, dacht ik, ik ben helemaal geen goede paardentrainer. De burnout was het bewijs dat ik nooit groots kon worden.

In therapie heb ik geleerd dat ik eerder mag aangeven als iets ongemakkelijk voelt, want dan ben ik nog op tijd. Vroeger dacht ik: de klant wil zo snel mogelijk resultaat hebben, dat was het belangrijkste. Nu denk ik: als het paard aangeeft dat ik niet meer kan vragen en het voor mij ook niet goed voelt, heeft de klant gewoon pech.

Ik zet momenteel een cursus op om paardenvrouwen te helpen die met iets vergelijkbaars worstelen. Om samen met hun paard fysiek en mentaal in balans te komen. Met paardencoaching wordt het paard als vertaler gebruikt. Paarden zijn heel gevoelig en spiegelen de problemen waar je tegenaan loopt. Alles wat onder de oppervlakte ligt, zoals perfectionisme, faalangst en stress, kun je voor hen niet verbergen.”

IK HEB ALTIJD EEN LANGE TO-DOLIJST. IK MÓÉT ZE DOEN,ANDERS VOEL IK ME NUTTELOOS’

WIE Lisa Bakker (27)
IS Implementatie consultant bij een IT-bedrijf
OVER HAAR PERFECTIONISME: “In mijn ogen was een perfectionist iemand met een extreem schoon en opgeruimd huis en kreukelvrije kleding. Zo ben ik helemaal niet. Ik weet nu dat faalangst en perfectionisme vaak samengaan.”

“Sinds kort werk ik 36 uur in plaats van 40, daardoor heb ik om de week een dag vrij. Vandaag is mijn eerste vrije dag. Wat denk

je? Ik heb een lange lijst met things to do: naar de Ikea, langs de kleermaker, boodschappen. Ik móét ze doen, anders voel ik me nutteloos. Ik kan wel een paar afleveringen op Netflix kijken, maar ik hou er geen goed gevoel aan over. Helaas brengt die lijst afwerken óók geen voldoening. Er is altijdmeer te doen. Ik werk van doel naar doel, zo ziet mijn leven eruit. Daarin is er geen ruimte voor ontspanning en ik ben eigenlijk nooit trots op mezelf.

Ik ben vaak bang om aan iets te beginnen. Zo wil ik graag een keer skiën, maar ik durf het niet. Mijn grootste zorg is niet dat ik een been breek, maar wat anderen ervan zullen vinden. Zolang ik me kan herinneren, bekommer ik me meer om anderen dan om mezelf. Als de rest het maar fijn heeft. Ik heb dit gedrag altijd als normaal ervaren. In mijn ogen was een perfectionist iemand met een extreem schoon en opgeruimd huis en kreukelvrije kleding. Zo ben ik helemaal niet. Ik weet nu dat faalangst en perfectionisme vaak samengaan.

De twee relaties die ik heb gehad, hebben eronder geleden, al besefte ik het toen niet. Nu zie ik dat ik mezelf nooit honderd procent heb kunnen en durven geven. Ik was te bang dat het zou mislukken. Daarom was ik niet altijd mezelf, ik probeerde me te gedragen als de perfecte vriendin. Op een gegeven moment breekt dat je op. Ik realiseer me nu dat ik niet genoeg om mezelf geef om ook om anderen te kunnen geven. Aan een relatie begin ik dus voorlopig niet.

Ik wil eerst aan mezelf werken. Ik wil leren te doen wat ík wil.”

MIJN VADER ZEI: ‘ALS JE EENONVOLDOENDE HAALT, KRIJG JE EEN IJSJE’’

WIE Ilona Mulder (35)
IS Maatschappelijk werker
OVER HAAR PERFECTIONISME: “Toen ik klaar was met studeren, was ik eigenlijk best trots: ik heb het gehaald! Daarna kwam de keerzijde: het is niet goed genoeg, ik had er nóg meer uit kunnen halen. Het blijft lastig.”

“Ik kreeg vbo-advies, omdat ik op de basisschool geen vragen durfde te stellen. Uiteindelijk zat ik het eerste jaar al op het atheneum. Ik haalde goede cijfers, dat kwam doordat ik uit angst voor slechte was. Sport zegde ik af en ik deed bijna geen leuke dingen, omdat ik met mijn neus in de boeken zat. Mijn ouders dachten op een gegeven moment: zo kan het niet langer. Ik ben naar de havo gegaan, met het idee dat cijfers constant huiswerk aan het maken ik dan meer kon ontspannen. Maar mijn perfectionisme werd er niet minder door. Mijn vader zei weleens: ‘Als je een onvoldoende haalt, krijg je een ijsje!’

Ik ben meerdere keren overspannen geweest. Pas later, toen ik een studie volgde om maatschappelijk werker te worden, was ik iets minder streng voor mezelf. Ik had gelukkig wel iets geleerd. Maar als mijn omgeving zei: ga iets leuks doen, dacht ik: moet ik dat ook nog doen? Nou, snel genieten endan weer verder met wat moet: studeren.

Alles ging zo krampachtig, nog steeds.

Toen ik klaar was met studeren, was ik eigenlijk best trots: ik heb het gehaald! Daarna kwam de keerzijde: het was niet goed genoeg, ik had er meer uit kunnen halen. Het blijft lastig. Ik lees van alles over faalangst en perfectionisme, maar ik kan het niet oplossen. Heel even blijft de boodschap van een zelfhulpboek of coach hangen, maar binnen de kortste keren verval ik weer in het oude patroon. De vastgeroeste – meestal onbewuste – overtuigingen veranderen niet. Ik heb de kennis over de theorie, maar heb nog niet de juiste tools gevonden om blijvende verandering te creëren: dat vind ik zó frustrerend. Gelukkig krijg ik veel steun op mijn werk. En ik probeer niet meer te denken in gebreken, en dat lukt steeds beter.”